Program Pracy z uczniem dyslektycznym dla uczniów szkoły podstawowej

Opracowała
mgr Agata Dolińska
psycholog
Zespół Szkół w Waganowicach

ZAŁOŻENIA PROGRAMU

Dysleksja rozwojowa jest popularnym określeniem na specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu. Trudności te mają wąski zakres i występują u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym, przy współwystępowaniu zaburzeń funkcji percepcyjno-motorycznych. Wyróżnia się trzy podstawowe postaci dysleksji rozwojowej, w zależności od obserwowanych u dziecka trudności:
a) dysleksja– trudności w czytaniu
b) dysortografia – trudności w pisaniu
c) dysgrafia – zniekształcenia strony graficznej pisma.
W przypadku występowania u dziecka problemów dyslektycznych, od początku nauki dochodzi do dysproporcji między jego możliwościami percepcyjnymi a wymaganiami szkoły. W dalszej edukacji prowadzi to do powstania trudności szkolnych oraz wtórnych zaburzeń emocjonalno-motywacyjnych.
Z tego względu pomoc uczniowi dyslektycznemu powinna być wszechstronna i całościowa, nie może koncentrować się jedynie na jego możliwościach intelektualnych. Pierwszym etapem pracy z uczniem powinno być nawiązanie kontaktu z uczniem oraz zmniejszenie jego lękowych nastawień, głównie wobec zadań wymagających wysiłku umysłowego. Dopiero po wprowadzeniu ucznia w stan odpowiedniej motywacji można efektywnie kształtować jego procesy intelektualne.

W realizacji programu kierować się należy zasadami terapii pedagogicznej wg I. Czajkowskiej:

  • zasada indywidualizacji środków i metod oddziaływania (dostosowanie ich do możliwości dziecka) – wiek ucznia będzie punktem wyjścia do ustalenia trudności stawianych mu zadań
  • zasada korekcji zaburzeń (skupienie się na ćwiczeniu najbardziej deficytowych obszarów)
  • zasada powolnego stopniowania trudności w nauce czytania i pisania
  • zasada kompensacji zaburzeń (łączenie ćwiczeń funkcji zaburzonych z ćwiczeniami funkcji niezaburzonych, które mogłyby pełnić funkcję kompensacyjną w stosunku pierwszych)
  • zasada systematyczności
  • zasada ciągłości oddziaływania terapeutycznego (działaniom dydaktycznym mają towarzyszyć działania o charakterze psychoterapeutycznym).

Jak każda praca terapeutyczna, praca z uczniem dyslektycznym opierać się musi na rzetelnej diagnozie specjalistycznej (psychologiczno-pedagogicznej) oraz bieżącej obserwacji postępów lub regresu w możliwościach ucznia. Wskazana jest współpraca ze specjalistami diagnozującymi ucznia, uczącymi go nauczycielami oraz rodzicami.

CELE OGÓLNE

Celem programu jest:

  1. Stymulowanie rozwoju zakłóconych funkcji percepcyjno-motorycznych ucznia szkoły podstawowej.
  2. Zapobieganie powstawaniu lub pogłębianiu się niepowodzeń szkolnych.
  3. Stymulowanie motywacji ucznia do pracy nad sobą i zwiększanie jego samooceny.

CELE SZCZEGÓŁOWE ORAZ DZIAŁANIA:

  1. Usprawnienie funkcji percepcyjno-motorycznych dzieci dyslektycznych.
  • Ćwiczenia funkcji wzrokowych.
  • Ćwiczenia funkcji słuchowych.
  • Ćwiczenia funkcji kinestetyczno- ruchowych.
  • Ćwiczenie koordynacji wzrokowo- ruchowej.
  1. Opanowanie przez uczniów zasad pisowni.
  • Systematyczne ćwiczenia teoretyczne i praktyczne.
  1. Wdrażanie dziecka do systematycznej pracy nas swoimi trudnościami.
  • Regularność spotkań.
  1. Wdrożenie ucznia do ćwiczeń przygotowujących do podjęcia wysiłku intelektualnego.
  • Ćwiczenia koncentracji uwagi.
  • Ćwiczenia pamięci.
  • Ćwiczenia logicznego myślenia.
  1. Kształtowanie umiejętności wykorzystywania technik relaksacyjnych usprawniających sferę emocjonalno-intelektualną dziecka.
  • Ćwiczenia warsztatowe.
  1. Podwyższenie oceny własnych możliwości ucznia poprzez umożliwienie mu osiągnięcia sukcesu.
  • Dostosowanie poziomu trudności zadań do możliwości ucznia.
  1. Zwiększanie kompetencji emocjonalnych ucznia w zakresie radzenia sobie z trudnościami.
  • Zajęcia psychoedukacyjne.
  • Praca na konkretnych sytuacjach z życia ucznia.
  1. Edukacja rodziców na temat specyfiki trudności dziecka oraz wskazówek do pracy z nim.
  • Rozmowy z rodzicami.
  • Przekazanie wskazówek pisemnych oraz materiałów do pracy.

FORMY I METODY PRACY

Forma pracy:
Praca indywidualna z uczniem podczas zajęć cotygodniowych.

Metody pracy:

  • praca z kartami pracy,
  • praca z tekstem literackim i językowym (słuchanym i czytanym),
  • dyktanda,
  • pytania i odpowiedzi,
  • rozwiązywanie zagadek (rebusy, krzyżówki),
  • gry planszowe (scrabble),
  • elementy treningu autogenicznego Schultza,
  • elementy muzykoterapii,
  • dyskusja kierowana,
  • tworzenie map pojęciowych,
  • techniki mnemotechniczne (w odniesieniu do zasad ortograficznych).

ETAPY REALIZACJI / TREŚĆ PROGRAMU

I. Stymulowanie i korygowanie funkcji percepcyjno-motorycznych

A. Ćwiczenia manualne
1. Prace plastyczne:

  • malowanie
  • rysowanie
  • lepienie
  • wycinanie
  • wyklejanie.
    2.Gry i zabawy sprzyjające kształtowaniu precyzyjnych ruchów
  • układanie klocków
  • „Yenga”
  • przewlekanie
  • turlanie koralików/piłeczki
  • przelewanie płynów.

B. Ćwiczenia funkcji wzrokowych oraz orientacji przestrzennej

  1. Praca na materiale niewerbalnym
  • układanie klocków,
  • wyszukiwanie na rysunku dwu identycznych elementów,
  • zliczanie na obrazku elementów tego samego rodzaju,
  • grupowanie figur należących do tej samej kategorii lub posiadających wspólną cechę,
  • wskazywanie elementów, z których ułożonych jest wzór,
    -liczenie elementów nałożonych na siebie.
    2.Praca na materiale werbalnym
  • układanie z podanego wyrazu jak najwięcej nowych wyrazów.

C. Ćwiczenia funkcji słuchowych
1. Słuchanie uważne (koncentracja uwagi)

  • pytania z treści słuchanego tekstu.
    2.Praca na materiale werbalnym:
  • układanie zdań przez dzieci na podstawie ilości patyczków (patyczki oznaczają słowa),
  • zabawa w dopowiadanie brakującego słowa w zdaniu,
  • dokańczanie słów.

D. Ćwiczenia relaksacyjne

  1. Relaksacja oparta na treningu autogennym Schultza, w wersji A. Polender.
  2. Elementy muzykoterapii.

II. Dalsze usprawnianie funkcji percepcyjnych

A. Ćwiczenie analizy i syntezy wzrokowej

  1. Praca na materiale niewerbalnym
  • składanie obrazka z części,
  • układanki geometryczne,
  • znajdowanie na obrazku ukrytego elementu lub wzoru,
  • wskazywanie różnic między obrazkami.
  1. Praca na materiale werbalnym
  • odgadywanie wyrazu przez skreślenie zbędnych liter.
    3.Korzystanie ze słownika ortograficznego.

B. Ćwiczenie analizy i syntezy słuchowej

  1. Praca na materiale niewerbalnym:
  • rozpoznawanie dźwięków i szmerów,
  • odgadywanie odgłosów docierających zza zasłony (przelewanie wody, rozdzieranie papieru, przesuwanie krzesła, gwizd czajnika, brzęk kluczy…).
  1. Praca na materiale werbalnym:
  • wyodrębnianie sylab w słowach:
  • zabawa w poszukiwanie przedmiotów, których nazwy zaczynają się konkretnych sylab,
  • wybieranie obrazków w nazwach, w których jest sylaba – ,,ro” (rower, krowa, korona …),
  • zabawa w sklep: dziecko podchodzi do stolika, na którym leży dużo przedmiotów, nauczyciel poleca ,,kupić” przedmioty, których nazwa zaczyna się od np. ,,bu” (budyń, burak …),
  • wyszukiwanie słów rozpoczynających się na daną sylabę, np. ,,ma”,
  • wyszukiwanie słów kończących się na daną sylabę: np. ,,ki”( wor-ki, lal-ki …),
  • łańcuch sylabowy: dziecko wypowiada dwusylabowy wyraz, dzieli go na sylaby, druga sylaba staje się początkiem nowego wyrazu np. wa- ta, ta-ma,
  • podział wyrazów na sylaby, wyodrębnianie głosek w sylabie,
  • tworzenie wyrazów z podanych głosek i ich zamiana.

C. Ćwiczenie pamięci wzrokowo-słuchowo-ruchowej
1. Praca na materiale spostrzeganym wzrokowo:

  • odtwarzanie wzorów geometrycznych z pamięci
  • zapamiętywanie układu cyfrowego i po krótkiej ekspozycji odtworzenie go z pamięci.
    2.Praca na materiale słuchowym:
  • rozpoznawanie melodii piosenek po zaśpiewanym fragmencie
  • odtwarzanie przez dzieci słyszanego rytmu przy pomocy wystukiwania np. patyczkiem o bębenek, wyklaskiwania, wytupywania.
    3. Praca na materiale literowym:
  • odpamiętanie na piśmie usłyszanego ciągu wyrazów
  • odpamiętanie słowne przeczytanego ciągu wyrazów.

D. Ćwiczenie koordynacji wzrokowo-słuchowo-ruchowej
1.Praca na materiale niewerbalnym:

  • śledzenie biegu linii łączącej punkty,
  • karty pracy „Połącz punkty”
  • labirynty.
    2. Praca na materiale werbalnym:
  • słuchanie z notowaniem (łączenie słuchania z pisaniem).

III Doskonalenie umiejętności czytania i pisania

A. Eliminowanie błędów ortograficznych

  1. Utrwalanie podstawowych zasad ortograficznych
    • pisownia „u-ó”, „ż-rz”, „ch-h”,
    • pisownia cząstki „nie”,
    • pisownia zakończeń czasowników w 3 os., 1.p., r. m., cz. przeszłego;
    • pisownia wielką i małą literą;
    • stosowanie znaków interpunkcyjnych;
  2. Poznawanie różnic między pisownią a wymową:
    • opuszczanie liter;
    • opuszczanie końcówek lub cząstek wyrazów;
    • mylenie liter o podobnym kształcie: a-o, l-ł-t, n-r, m-w, u-w,
    • mylne odtwarzanie położenia liter: b-p, b-d, d-g, p-g, m-w, n-u,
    • dodawanie liter;
    • podwajanie liter;
    • przestawianie kolejności liter;
    • zniekształcanie pisowni całego wyrazu;
    • mylenie liter rzadziej używanych: h-f, Ł-F, itp.,
    • błędne oznaczanie zmiękczeń;
    • pomijanie drobnych elementów graficznych liter (znaki diakrytyczne, „ogonki” w „ą”, „ę”).

B. Usprawnianie techniki oraz tempa czytania
1 . Głośne czytanie :

  • technika
  • tempo
  • intonacja
  1. Czytanie głośne ze zrozumieniem:
  • opowiadanie o przeczytanym tekście
  • odpowiedzi na pytania do przeczytanego tekstu
  1. Czytanie ciche ze zrozumieniem:
  • opowiadanie o przeczytanym tekście
  • odpowiedzi na pytania do przeczytanego tekstu

C. Doskonalenie strony graficznej pisma

  1. Ćwiczenia grafomotoryczne
  • pisanie liter po śladzie
  1. Organizacja zapisu na kartce — w tym czytelność i estetyka zapisu.

OCZEKIWANE EFEKTY

Uczeń:
• przejawia motywację do doskonalenia swoich umiejętności szkolnych
• zna podstawowe zasady ortograficzne oraz prawidłowo rozumie treści formułowane z ich użyciem
• orientuje się, jakie błędy popełnił i umie je samodzielnie poprawić
• korzysta ze słownika ortograficznego
• umie zastosować poznane zasady ortograficzne w pracach pisemnych, pisze zgodnie z normą językową
• tworzy wypowiedzi o określonej funkcji za pomocą odpowiednio dobranych środków językowych
• pisze czytelnie oraz we właściwym tempie
• zna zasady poprawnej artykulacji
• czyta ze zrozumieniem teksty o różnym zabarwieniu emocjonalnym
• wykorzystuje potrzebne informacje z tekstu o charakterze informacyjnym i stosuje je zgodnie z poleceniami
• czyta zachowując odpowiednie tempo
• umie prawidłowo sformułować wypowiedź ustną
• potrafi wyrazić własny punkt widzenia
• kontroluje własną wypowiedź, unika nadmiaru słów, mówi zrozumiale.

EWALUACJA

Ewaluację skuteczności pracy z uczniem wykonuje się poprzez:
• bieżącą obserwację motywacji i zaangażowania ucznia podczas zajęć
• końcową rozmowę z uczniem; arkusz ewaluacyjny „Moja praca podczas lekcji” na początku i na końcu cyklu zajęć (arkusz w załączniku)
• obserwację osiągnięć szkolnych ucznia, kontrolę zeszytów
• kontrolny test wiadomości ortograficznych na początku i na końcu cyklu zajęć.

Załącznik: ARKUSZ EWALUACYJNY
„Moja praca podczas lekcji”

Podczas lekcji………(zaznacz właściwe wg klucza)
Zawsze – 4
Często – 3
Czasem – 2
Nigdy – 1

Wykonuję polecenia nauczyciela 1 2 3 4
Słucham z uwagą 1 2 3 4
Jeżeli nie rozumiem, proszę o wyjaśnienie 1 2 3 4
Zgłaszam się do odpowiedzi 1 2 3 4
Piszę starannie 1 2 3 4
Czytam uważnie polecenia 1 2 3 4
Rozumiem czytany tekst 1 2 3 4

Podczas lekcji największą trudność sprawia mi ………………………………….

Na lekcjach najbardziej lubię ………………………………….

źródło: Agata Dolińska 2015, edux.pl

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.