Powtarzające się wybuchy zachowań impulsywnych i agresywnych oraz rażąco nieproporcjonalnych do sytuacji stały się podstawą wyróżnienia zaburzenia znanego jako zaburzenie eksplozywne przerywane.

Schorzenie to zalicza się obecnie do kategorii kontroli impulsów. Po raz pierwszy opisane przez Esquirola jako „monotomania instynktowna” (Tavares, 2008). Diagnozuje się ją w sytuacji, gdy wszystkie inne zaburzenia psychiczne, które mogłyby odpowiadać za zaburzenia agresywne, zostają wykluczone – z tego względu jest to diagnoza przez wykluczenie.

Zaburzenie to jest często przywoływane w przypadkach przemocy domowej, agresji na drodze, napaści powodujących poważny uszczerbek na zdrowiu oraz niszczenia mienia. Działania impulsywne, w przeciwieństwie do zaplanowanych czy prowadzonych z premedytacją działań agresywnych, zdarzają się raczej tym osobom, u których przed wybuchem wystąpiły zmiany afektywne. W trakcie ataku agresji pojawia się rozładowanie napięcia i pobudzenia, choć później pacjent może odczuwać wyrzuty sumienia i zażenowanie incydentem.

Zaburzenie eksplozywne przerywane pojawia się po raz pierwszy we wczesnym okresie dojrzewania i może stanowić czynnik ryzyka w późniejszych zaburzeniach depresyjnych, lękowych i związanych z nadużywaniem substancji psychoaktywnych. Większość pacjentów to młodzi mężczyźni, którzy opisują epizody agresji jako „napady” lub „ataki”. Problemy z wybuchowością i agresją mają pacjenci autystyczni z upośledzeniem umysłowym (Horrigan i Branhill, 1997). Badanie zachowań agresywnych skierowanych na siebie i innych w zebranych na potrzeby śledztwa próbie 50 notorycznie agresywnych mężczyzn wykazało, że z większym prawdopodobieństwem diagnozuje się u nich niepełnosprawność intelektualną, organiczne zaburzenie osobowości, zaburzenie eksplozywne przerywane lub autyzm (Hillbrand, 1992). Wielu z nich było opornych na rozmaite interwencje farmakologiczne, choć sporadyczne podawanie resperydonu wywoływało znaczną poprawę kliniczną. W takich przypadkach przerywanie terapii resperydonem u większości pacjentów prowadziło do gwałtownego nawrotu zachowań problemowych i agresywnych (Research Units on Psychopharmacology Autism Network, 2005).

źródło: S. M. Edelson, Zachowania autoagresywne w autyzmie…, Harmonia Universalis, Gdańsk 2018