Korzystanie z nocnika lub sedesu to niewątpliwie trudna sztuka. Nie ulega wątpliwości, że jest to sztuka usprawniająca życie zarówno dziecka, jak i jego rodziców.

Do treningu czystości możemy przystąpić, gdy dziecko jest zdolne do odbioru wrażeń sensorycznych płynących ze zmysłu dotyku, posiada elementarną orientację w schemacie, kontroluje jego ruchy oraz potrafi w minimalnym zakresie naśladować zachowania i czynności innych osób. Wspomniane umiejętności powinny pomóc dziecku w odczuciu i zlokalizowaniu potrzeby wydalania, w odczuciu kału lub moczu na skórze (już po „załatwieniu się”), w wyobrażeniu sobie jak czynność realizowana bez potrzeby fizjologicznej powinna wyglądać.

Istotną kwestią jest miejsce realizowania potrzeb fizjologicznych. Dziecko powinno kojarzyć łazienkę z miejscem, gdzie oddaje się mocz i kał – musimy mieć pewność, że dziecko wie po co siedzi na nocniku lub sedesie. Najlepszym sposobem (do realizacji wyłącznie w warunkach domowych) jeśli pokazać dziecku w jaki sposób my realizujemy potrzeby fizjologiczne (należy to zrobić dokładnie, krok po kroku, z komentarzem słownym). Po takiej osobistej demonstracji wskazane jest posiadanie dziecka na nocnik lub sedes, aby spróbowało powtórzyć pokazywaną przez nas czynność.

Niektóre dzieci potrafią w sposób pozawerbalny (gestem, mimiką) lub werbalny (uproszczonym słowem) zakomunikować, że mają aktualnie potrzebę z korzystania z toalety. Często zdarza się, że rodzice wiedzą, że dziecko potrafi swoim zachowaniem zakomunikować potrzebę (np. wierci się, kręci po mieszkaniu, ściąga ubranie i inne). Wówczas należy natychmiast posadzić dziecko na nocniku i nagrodzić za wypróżnienie się.

Jeśli rodzice nie potrafią odczytać komunikatów płynących od dziecka lub dziecko takich komunikatów nie nadaje, to należy regularnie sadzać dziecko na nocniku – co 2 godziny na około 10 minut. Warto także tuż po obudzeniu się. Po wypróżnieniu się dziecko powinno być od razu nagrodzone. Dlatego tak ważne jest, aby rodzic lub opiekun był z dzieckiem podczas wypróżniania (nie wolno zostawiać dziecka samego w łazience).

Na początku treningu czystości należy nagradzać także zasygnalizowane przez dziecko potrzeby, nawet jeśli nie zdąży ono do łazienki (załatwi się w majtki lub na podłogę).

Apel dziecka do rodziców:

Droga Mamo, Drogi Tato!

Chcę być samodzielny, chcę być niezależny, chcę kontrolować swoje zachowania, potrzeby.

Nie poradzę sobie bez Was. Musicie mi pomóc. Kontrolowanie potrzeb fizjologicznych to taka umiejętność, która odmieni nasze życie i przyniesie wszystkim, a szczególnie Wam ulgę i zadowolenie.

  • uważnie obserwuj czy coś mówię do ciebie, czy pokazuje ci w jakiś sposób, że chcę skorzystać z łazienki (kręcę się, dotykam okolic krocza, ściągam ubranie, mówię itp.);
  • jeśli nie potrafisz odczytać moich komunikatów to sadzaj mnie regularnie na nocnik np.: co 2 godziny na 10 minut;
  • upewnij się, że prawidłowo odczytałaś mój komunikat – zadaj mi pytanie: „Czy chcesz siku? Czy chcesz kupę?”;
  • prowadząc mnie do łazienki, mów: „Idziesz zrobić siku, kupę”;
  • zawsze kiedy siedzę na nocniku lub sedesie bądź przy mnie, żebyś zauważyła (zauważył) czy wypróżniłem się;
  • jeśli się wypróżniłem daj mi szybko nagrodę (krzycz z radości, bij brawo, przytul mnie);
  • upewnij się, czy łazienka, sedes, nocnik nie kojarzą mi się nieprzyjemnie tzn. czy kiedyś podczas pobytu w łazience lub podczas prób wypróżniania się nie zdarzyło się nic czego mógłbym się bać;
  • zadbaj o mój komfort fizyczny i psychiczny podczas wypróżniania (wygodna deska, nogi oparte o podłoże, odpowiednia temperatura).

W trakcie nauki opanowywania potrzeb fizjologicznych dziecko:

  • nie może nosić pieluch;
  • musi być regularnie wysadzane, ale wysadzanie nie może trwać dłużej niż 10 minut zaniknie odruch wywołujący chęć wypróżnienia się, który istnieje wówczas, gdy cała sytuacja ma charakter chwilowy);
  • musi czuć fizycznie, że ma mokre i brzydko pachnące majtki, , spodenki (można odcisnąć delikatnie ręką zanieczyszczone ubranie do ciała i powiedzieć np.: „Czujesz? Twoje majtki są mokre”, dziecko powinno mieć szansę własną ręką dotknąć mokrych majtek);
  • powinno dużo pić;
  • powinno być wyraźnie nagrodzone za zgłoszenie potrzeby skorzystania z toalety, za wypróżnienie się;
  • powinno być wyraźnie skarcone (żadnych kar cielesnych!) słowem za wypróżnienie się w majtki;
  • musi kojarzyć czynność wypróżniania się ze słowem: „siku”, „kupa”.

Byłoby idealnie, gdyby po załatwieniu potrzeby w majtki:

  • dziecko przy pomocy dorosłego zanosiło majki do łazienki, gdyby je uprało w zimnej wodzie z pomocą dorosłego;
  • dziecko (przy pomocy dorosłego) wytarło plamę z podłogi czy z krzesła (jeśli takowa powstała).

Nauka kontrolowania potrzeb fizjologicznych może trwać nawet kilka – kilkanaście tygodni. Należy więc wybrać moment najbardziej stosowny nie tylko z punktu widzenia dojrzałości dziecka, ale także z punktu widzenia organizacji życia codziennego. Nie rozpoczynajmy pracy, gdy np. zbliżamy się do przeprowadzki, pojawią się kłopoty rodzinne itp. Dobrze jest prowadzić trening czystości w okresie letnim. W nauce kontrolowanie potrzeb fizjologicznych pomocne mogą być: grający nocnik, lalka, która potrafi pić i siusiać, deska na sedes itp. (Wiśniewska, 2010).

źródło: M. Wiśniewska, Wspomaganie rozwoju dziecka…, Impuls, Kraków 2010