Dysgrafia, czyli brzydkie, nieczytelne pismo

Dostosowanie wymagań będzie dotyczyło formy sprawdzania wiedzy, a nie treści. Wymagania merytoryczne co do oceny pracy pisemnej powinny być ogólne, takie same jak dla innych uczniów, natomiast sprawdzenie pracy może być niekonwencjonalne. Na przykład jeśli nauczyciel nie może przeczytać pracy ucznia, może go poprosić, aby uczynił to sam, lub może go przepytać ustnie z tego zakresu materiału. Może też prosić go o pisanie drukowanymi literami lub na komputerze.

Dysortografia, czyli trudności z poprawną pisownią pod względem ortograficznym, fonetycznym, interpunkcyjnym itd.

Dostosowanie wymagań znowu dotyczy głównie formy sprawdzania i oceniania wiedzy z tego zakresu. Zamiast klasycznych dyktand można robić sprawdziany polegające na uzasadnianiu pisowni wyrazów, odwołując się do znajomości zasad ortograficznych. Oceniać odrębnie merytoryczną stronę pracy i odrębnie poprawność pisowni, nie wpisując tej drugiej oceny do dziennika. W żadnym wypadku dysortografia nie uprawnia do zwolnienia ucznia z nauki ortografii i gramatyki.

Dysleksja, czyli trudności w czytaniu przekładające się często również na problemy ze zrozumieniem treści

Dostosowanie wymagań w zakresie formy może nastąpić głównie w klasach młodszych, gdzie programowo jest sprawdzana umiejętność czytania. Widząc trudności dziecka, nauczyciel może odpytać go z czytania na osobności, a nie przy całej klasie, nie będzie też zadawał do domu obszernych tekstów do opanowania.

W klasach starszych problem jest bardziej złożony, gdyż nauka opiera się tu na założeniu, że dziecko umie już sprawnie czytać. Uczeń ma zatem niewielkie pole manewru. W zasadzie jedyne, co może zrobić, to więcej czasu poświęcać na naukę, korzystać z audiobooków lub sfilmowanych lektur czy materiałów. Zdiagnozowanie dysleksji nie daje nauczycielowi możliwości obniżenia wymagań jakościowych. Uczniowie z tą dysfunkcją mają co najmniej przeciętną sprawność intelektualną i w przyszłości będą zapewne zdawać maturę, a ta, aby zachować swoją rangę, musi mieć odpowiedni, co najmniej przeciętny, poziom wymagań.

Język polski

Symptomy i trudności

  • trudności w opanowaniu techniki czytania, tj. głoskowanie, sylabizowanie, przekręcanie wyrazów, domyślanie się, wolne lub nierówne tempo, pauzy, niezwracanie uwagi na interpunkcję;
  • niepełne rozumienie treści tekstów i poleceń, uboższe słownictwo;
  • trudności w pisaniu, szczególnie ze słuchu, liczne błędy, np. mylenie z-s, d-t, k-g;
  • błędy w zapisywaniu zmiękczeń, głoski i-j;
  • błędy w zapisywaniu głosek nosowych ą-om, ę-em;
  • opuszcznie, dodawanie, przestawianie, podwajanie liter i sylab;
  • błędy gramatyczne w wypowiedziach ustnych i pisemnych;
  • trudności w formułowaniu wypowiedzi pisemnych na określony temat;
  • trudności w uczeniu się ze słuchu na lekcji, korzystaniu z wykładów, zapamiętywaniu, rozumieniu poleceń, złożonych instrukcji;
  • trudności z zapamiętywanie liter alfabetu, mylenie liter podobnych kształtem l-t-ł;
  • mylenie liter zbliżonych kształtem, lecz inaczej ułożonych w przestrzeni b-d-g-p, w-m;
  • opuszczanie drobnych elementów graficznych liter (kropki, kreski);
  • błędy w przepisywaniu i pisaniu z pamięci;
  • przerysowywanie z tablicy tabelek, wzorów, harmonogramów itp.;
  • nieprawidłowe trzymanie przyborów do pisania, narzędzi do malowania itp.;
  • wolne tempo pisania, męczliwość ręki;
  • niekształtne litery, nieprawidłowe łączenia – obniżona czytelność pisma;
  • nieumiejętność zagospodarowania przestrzeni kartki.

Wskazówki do pracy z uczniem

  • niewymaganie, by uczeń czytał głośno przy klasie nowy tekst, wskazywanie wybranych fragmentów dłuższych tekstów do opracowania w domu i na nich sprawdzanie techniki czytania;
  • dawanie więcej czasu na czytanie tekstów, połączeń, instrukcji, szczególnie podczas samodzielnej pracy lub sprawdzianów, w miarę potrzeby pomaganie w ich odczytaniu;
  • w miarę możliwości przygotowywanie sprawdzianów i kartkówek w formie testów;
  • czytanie lektur szkolnych lub innych opracowań rozłożone w czasie, pozwalanie na korzystanie z książek „mówionych”;
  • raczej nieangażowanie do konkursów czytania;
  • uwzględnianie trudności w rozumieniu treści, szczególnie podczas samodzielnej pracy z tekstem, dawanie więcej czasu, instruowanie lub zalecenie przeczytania tekstu wcześniej w domu;
  • częstsze sprawdzanie zeszytów szkolnych ucznia, ustalanie sposobu poprawy błędów, czuwanie nad wnikliwą ich poprawą, ocenianie poprawności i sposobu wykonania pracy;
  • dawanie uczniowi czasu na przygotowanie się do pisania dyktanda poprzez podanie mu trudniejszych wyrazów, a nawet wybranych zadań, które w dyktandach występują;
  • stwarzanie uczniowi możliwości indywidualnego pisania dyktand sprawdzających;
  • nieomawianie błędów wobec całej klasy;
  • w przypadku trudności w redagowaniu wypowiedzi pisemnych uczenie tworzenia schematów pracy, planowanie kompozycji wypowiedzi (wstęp, rozwinięcie, zakończenie);
  • pomaganie w doborze argumentów oraz odpowiednich wyrażeń i zwrotów;
  • nieobniżanie ocen za błędy ortograficzne i graficzne w wypracowaniach;
  • podane uczniowi jasnych kryteriów oceny jego prac pisemnych (wiedza, dobór argumentów, logika wywodu, treść, styl, kompozycja itd.);
  • dawanie więcej czasu na prace pisemne, sprawdzanie, czy uczeń skończył notatkę z lekcji, w razie potrzeby skracanie wielkości notatek;
  • w przypadku trudności z odczytaniem pracy odpytanie ucznia;
  • częste pozwalanie na wykonywanie prac pisemnych na komputerze;
  • zapoznanie z zasadami/działaniem/zastosowaniem poprawiania błędów przez narzędzia w sieci (aplikacje, programy itd.) (Słupek, 2018).

źródło: K. Słupek, Uczniowie ze specjalnymi potrzebami…, Harmonia Universalis, Gdańsk 2018